Przejdź do treści
Strona główna

Poradnik

Radon w domu: skąd się bierze, jak go zmierzyć i co zrobić z wynikiem

Radon to naturalny gaz promieniotwórczy, który wychodzi z gruntu i zbiera się w budynkach. Po przeczytaniu będziesz wiedzieć, skąd bierze się w Twoim domu, jak zamówić pomiar i kiedy go zrobić, co oznacza liczba na wyniku oraz jakimi sposobami obniża się stężenie.

Kogo dotyczy
Każdego domu i mieszkania w Polsce. Najwięcej radonu zbiera się w piwnicach i na parterze.
Ile trwa pomiar
Co najmniej miesiąc, najlepiej 3 miesiące. Detektor stoi w jednym miejscu przez cały ten czas.
Kiedy się mierzy
W Polsce w sezonie grzewczym, od października do marca.
Poziom odniesienia
300 Bq/m³ dla średniorocznego stężenia w pomieszczeniach przeznaczonych na pobyt ludzi.

300 Bq/m³ to poziom odniesienia, przy którym zaleca się działanie

Ta liczba mówi, kiedy warto zadziałać. Granicą bezpieczeństwa ona nie jest i nazwy „norma" ani „dopuszczalna dawka" tu nie pasują. Państwowa Agencja Atomistyki pisze wprost: ryzyko rośnie razem ze stężeniem i z czasem narażenia, a „nie ma progowej dawki, kiedy radon zaczyna stanowić zagrożenie dla zdrowia".

Światowa Organizacja Zdrowia zaleca krajom poziom odniesienia 100 Bq/m³, a jeśli w danym kraju jest on nieosiągalny, to taki, który nie przekracza 300 Bq/m³. Polska przyjęła w Prawie atomowym 300 Bq/m³. Wynik niższy od tej liczby oznacza więc mniejsze ryzyko, a obniżanie stężenia ma sens także poniżej niej.

Skąd radon bierze się w domu

Uran występuje w skałach i glebie w całej skorupie ziemskiej. Rozpada się na rad, a rad na radon. Powstały gaz przemieszcza się w górę przez grunt i wchodzi do budynku. Radon jest bezbarwny, bezwonny i bez smaku, więc bez pomiaru nikt go u siebie nie zauważy.

Radon jest około 8 razy cięższy od powietrza, więc zbiera się nisko: w piwnicach, na parterze, w pomieszczeniach zamkniętych i rzadko wietrzonych. Wysokie stężenie może mieć każdy dom: nowy i stary, szczelny i pełen przeciągów, z piwnicą i bez niej.

Czy mieszkam na terenie podwyższonego ryzyka

Rozporządzenie Ministra Zdrowia z 18 czerwca 2020 roku wskazuje 27 powiatów i miast na prawach powiatu, na których średnioroczne stężenie radonu w znacznej liczbie budynków może przekraczać poziom odniesienia. Powiaty wytypowano między innymi po zawartości uranu i radu w glebie oraz po budowie geologicznej podłoża.

Ta lista działa w obie strony

Brak Twojego powiatu na liście oznacza mniejsze prawdopodobieństwo wysokich stężeń w okolicy. Radon występuje w całej Polsce, więc dom poza listą też może mieć wysoki wynik.

Obecność powiatu na liście mówi o terenie, a nie o Twoim budynku. Dwa domy przy tej samej ulicy potrafią mieć różne stężenia, bo decyduje podłoże, stan fundamentów i wentylacja. Państwowa Agencja Atomistyki ujmuje to tak: „Żadna mapa radonowa ani modelowanie nie zastąpi pomiaru dozymetrycznego". Rozstrzyga pomiar w Twoim domu.

Czego potrzebujesz

Krok po kroku

  1. Zamów detektory w laboratorium z akredytacją

    Wykaz akredytowanych laboratoriów wykonujących pomiary radonu prowadzi Główny Inspektorat Sanitarny, w sekcji o metodach pomiaru (link w źródłach). Akredytacja ma znaczenie: od 22 września 2024 roku skończył się okres przejściowy, w którym takie pomiary mogły wykonywać także laboratoria bez akredytacji.

  2. Wybierz pomieszczenia

    Najwięcej mówi pomiar tam, gdzie spędzasz dużo czasu, na najniższej użytkowanej kondygnacji. Sypialnia i salon na parterze są sensowniejsze niż strych. Przy piwnicy używanej jako pracownia albo pokój warto dołożyć drugi detektor.

  3. Otwórz opakowanie dopiero na miejscu

    Detektory przychodzą w opakowaniu próżniowym i zaczynają pomiar w chwili otwarcia folii, kiedy dociera do nich powietrze z radonem. Zanotuj datę.

  4. Ustaw detektor zgodnie z instrukcją

    Z dala od okna i od przeciągu, bo to zaniża wynik. Wilgoć, kurz i wahania temperatury detektorom śladowym nie przeszkadzają.

  5. Zostaw go w jednym miejscu na cały czas pomiaru

    Zalecane minimum to miesiąc, a dokładny wynik daje 3 miesiące. W Polsce pomiary wykonuje się w sezonie grzewczym, od października do marca. Przez ten czas mieszkaj i wietrz normalnie, bo pomiar ma pokazać Twój dom taki, jaki jest.

  6. Odeślij detektory do odczytu

    Analizę wykonuje laboratorium. Odczyt polega na policzeniu śladów, które zostawiły w polimerze cząstki alfa, więc wynik dostajesz po odesłaniu, a nie od razu w domu.

  7. Porównaj wynik z 300 Bq/m³

    Wynik dostajesz w bekerelach na metr sześcienny. Poziom odniesienia dotyczy stężenia średniorocznego, więc pomiar krótszy niż rok jest oszacowaniem. Laboratorium powinno napisać, jakiego okresu dotyczy liczba.

  8. Zaplanuj, co dalej

    Przy wyniku wysokim najpierw ustala się drogę, którą radon wchodzi do domu, a dopiero potem dobiera rozwiązanie. Po każdej takiej zmianie pomiar powtarza się, żeby sprawdzić, czy zadziałała.

Co zrobić z wynikiem

Krajowy plan działania w sprawie radonu, ogłoszony obwieszczeniem Ministra Zdrowia, opisuje kolejność: najpierw źródło i droga przenikania, potem środki zaradcze. Poniżej metody wymienione przez Państwową Agencję Atomistyki i przez ten plan, od najtańszych.

Wysoki wynik nie znaczy, że trzeba od razu kuć fundamenty. Kolejność z planu krajowego jest łagodniejsza: ustal drogę, zacznij od wentylacji i uszczelnienia, zmierz ponownie, a po rozwiązania budowlane sięgaj wtedy, gdy prostsze kroki nie wystarczyły.

Radon i palenie

Radon zwiększa ryzyko raka płuca, a u osób palących i tych, które paliły, jest ono największe. Te dwa czynniki wzmacniają się nawzajem, więc w domu z podwyższonym stężeniem radonu rzucenie palenia obniża ryzyko podwójnie: samo w sobie i przez zdjęcie tego wzmocnienia. Światowa Organizacja Zdrowia szacuje, że z narażeniem na radon w pomieszczeniach wiąże się od 3 do 14 procent przypadków raka płuca, a udział zależy od średnich stężeń i od rozpowszechnienia palenia w danym kraju.

Ekspozycja na radon jest jednym z czynników ryzyka wymienionych w programie przesiewowym raka płuca dla osób od 50 do 54 lat. Kryteria opisuje nasz poradnik o tomografii płuc.

Kupujesz albo wynajmujesz? Możesz zapytać o wynik

Prawo atomowe daje kupującemu i najemcy narzędzie, o którym mało kto wie. Na żądanie nabywcy albo najemcy sprzedający lub wynajmujący lokal na cele mieszkalne przekazuje informację o średniorocznym stężeniu radonu w powietrzu. Krajowy plan działania precyzuje, co taka informacja zawiera: wartość stężenia, porównanie jej z poziomem odniesienia 300 Bq/m³ oraz podstawę, czyli wyniki pomiarów i podmiot, który je wykonał.

Dwa zastrzeżenia, żeby nikt nie liczył na więcej, niż przepis daje. Obowiązek pomija wynajem prowadzony przez osoby, które nie robią tego w ramach działalności gospodarczej. Koszt pomiaru wykonanego na żądanie nabywcy albo najemcy ponoszą strony umowy.

Gdzie zadzwonić

Radon nie ma w Polsce jednej ogólnopolskiej infolinii dla mieszkańców. Pomiar zamawia się w laboratorium, a porad i informacji o narażeniu na radon w pomieszczeniach udzielają, zgodnie z krajowym planem działania, organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej. Najbliższy adres i telefon znajdziesz na stronie powiatowej stacji sanitarno-epidemiologicznej.

  • Telefoniczna Informacja Pacjenta

    Wspólna infolinia NFZ i Rzecznika Praw Pacjenta. Konsultant udziela informacji o programach profilaktyki nowotworowej i o tym, gdzie znajdziesz placówkę z umową z NFZ. Przydaje się przy pytaniu o badania płuc. Spraw radonowych ta linia nie prowadzi. To linia informacyjna.

    800 190 590

    Czynna całą dobę, 7 dni w tygodniu. Połączenie bezpłatne.

    Źródło: nfz.gov.pl

    Zweryfikowano: 2026-08-12

Częste pytania

Czy da się kupić miernik i sprawdzić radon w jeden wieczór?

Urządzenie pokazujące odczyt na bieżąco daje obraz jednej chwili, a stężenie radonu zmienia się z pogodą, porą roku i wietrzeniem. Poziom odniesienia dotyczy średniej rocznej, dlatego oficjalne zalecenia mówią o pomiarze trwającym co najmniej miesiąc, najlepiej trzy.

Sąsiad zmierzył u siebie i wyszło mu mało. Czy to mi wystarczy?

Wynik sąsiada mówi o jego budynku. Stężenie zależy od podłoża dokładnie w tym miejscu, od szczelności fundamentów, od wentylacji i od sposobu użytkowania domu. Ta sama zasada dotyczy map radonowych, które szacują ryzyko dla terenu.

Ile kosztuje pomiar?

Cennika urzędowego nie ma, bo usługę świadczą laboratoria komercyjnie. Państwowa Agencja Atomistyki opisuje pomiar w budynku mieszkalnym jako „prosty i stosunkowo niedrogi" i zaznacza, że profesjonalne mierniki laboratoryjne nie są do niego potrzebne. Ceny sprawdzisz w wybranym laboratorium z wykazu.

Mierzyłem 12 lat temu. Powtarzać?

Państwowa Agencja Atomistyki zaleca powtarzanie pomiaru co 10 lat, bo z wiekiem konstrukcji pojawiają się pęknięcia, a także po remoncie i po każdym działaniu obniżającym stężenie, żeby sprawdzić, czy zadziałało.

Czy radon zaszkodzi mi przez skórę?

Promieniowanie alfa zatrzymuje kartka papieru i wierzchnia warstwa naskórka. Znaczenie ma droga oddechowa: produkty rozpadu radonu osadzają się w drogach oddechowych i rozpadają już w środku. Dlatego cała profilaktyka radonowa dotyczy powietrza w pomieszczeniach.

Pracuję w piwnicy na terenie z listy. Kto ma zmierzyć?

W miejscach pracy na parterze i w piwnicy na terenach z rozporządzenia, pod ziemią oraz przy uzdatnianiu wód podziemnych pomiar zapewnia kierownik jednostki. On też informuje pracowników o wynikach i podejmuje działania, gdy pomiar wskazuje na możliwość przekroczenia poziomu odniesienia. W prywatnym domu takiego obowiązku prawo nie nakłada.

Źródła

Data weryfikacji: 2026-08-12 Następny przegląd: 2026-11-12