Poradnik

Tomografia płuc na NFZ: dla kogo jest i czego nie wykrywa

Niskodawkowa tomografia klatki piersiowej trafiła do koszyka świadczeń gwarantowanych jako badanie przesiewowe w kierunku raka płuca. Po przeczytaniu będziesz wiedzieć, czy spełniasz kryteria, jak policzyć swoje paczkolata, od kiedy da się umówić i czego to badanie nie pokazuje.

Dla kogo

Osoby od 55 do 74 lat z konsumpcją tytoniu co najmniej 20 paczkolat. Osoby od 50 do 54 lat z tymi samymi warunkami tytoniowymi plus co najmniej jeden czynnik ryzyka.

Od kiedy

Umowy NFZ na ten program zawiera się na okres rozpoczynający się najwcześniej 1 października 2026 roku.

Ile kosztuje

0 zł. To świadczenie gwarantowane, finansuje je NFZ.

Kto decyduje o badaniu

Lekarz, podczas wizyty kwalifikującej.

Kto się kwalifikuje

Rozporządzenie wymienia cztery sytuacje. Badanie powtarza się co 12 miesięcy.

• Masz od 55 do 74 lat, Twoja konsumpcja tytoniu wynosi co najmniej 20 paczkolat, a jeśli rzuciłeś palenie, od rzucenia minęło najwyżej 15 lat.
• Masz od 50 do 54 lat, spełniasz te same warunki tytoniowe i dochodzi co najmniej jeden czynnik ryzyka z listy niżej.
• Masz od 55 do 74 lat, spełniasz te same warunki tytoniowe i masz za sobą leczenie raka płuca oraz pięcioletni proces monitorowania po jego zakończeniu.
• Dostałeś w programie zalecenie kontrolnego badania NDTK. Termin wyznacza wtedy lekarz.

Czynniki ryzyka dla grupy od 50 do 54 lat:

• co najmniej dwuletnia ekspozycja zawodowa na krzemionkę, beryl, nikiel, chrom, kadm, azbest, związki arsenu, spaliny silników diesla, dym ze spalania węgla kamiennego albo sadzę,
• ekspozycja na radon,
• przebyty chłoniak, rak głowy i szyi albo rak pęcherza moczowego,
• rak płuca w wywiadzie u krewnych pierwszego stopnia,
• współistniejąca przewlekła obturacyjna choroba płuc (POChP).

Kogo program nie obejmuje

• Osoby z rozpoznaniem raka płuca albo choroby nowotworowej z zajęciem układu oddechowego oraz w okresie pięcioletniego monitorowania po zakończeniu leczenia.
• Osoby, które miały tomografię komputerową klatki piersiowej w ciągu ostatnich 12 miesięcy przed planowanym badaniem.
• Osoby z przeciwwskazaniami do wykonania badania, na przykład ze stanem ogólnym uniemożliwiającym procedury diagnostyczne.
• Osoby z objawami klinicznymi: krwiopluciem, chrypką, niezamierzoną utratą masy ciała albo przewlekłym kaszlem powyżej 8 tygodni.

Jak policzyć paczkolata

Paczkolata mierzą, ile ktoś wypalił przez lata. Mnożysz liczbę paczek wypalanych dziennie przez liczbę lat palenia. Jedno paczkolato to 1 paczka dziennie przez rok albo 2 paczki dziennie przez pół roku.

• 1 paczka dziennie przez 20 lat daje 20 paczkolat.
• 2 paczki dziennie przez 10 lat dają 20 paczkolat.
• Jeśli liczysz paczkę dwudziestosztukową, to 10 papierosów dziennie przez 40 lat też daje 20 paczkolat.

Wynik podajesz lekarzowi na wizycie kwalifikującej. Szacunek liczony w domu wystarczy, żeby wiedzieć, czy w ogóle zbliżasz się do progu programu.

Czego potrzebujesz

• Dokumentu tożsamości albo numeru PESEL.
• Liczby paczek dziennie i lat palenia, czyli materiału na paczkolata.
• Roku rzucenia palenia, jeśli rzuciłeś. Od tego zależy warunek 15 lat.
• Daty ostatniej tomografii klatki piersiowej, jeśli miałeś ją w ciągu ostatniego roku.
• Wiedzy o raku płuca u najbliższych krewnych oraz o ekspozycjach zawodowych, jeśli masz od 50 do 54 lat.

Krok po kroku

1. Policz paczkolata i sprawdź wiek

   Próg programu to 20 paczkolat przy wieku od 55 do 74 lat. Od 50 do 54 lat potrzebny jest dodatkowo jeden z czynników ryzyka z listy wyżej.

2. Sprawdź, czy nie wyklucza Cię jeden z warunków

   Najczęstsze to tomografia klatki piersiowej w ciągu ostatnich 12 miesięcy oraz objawy kliniczne. Objawy kierują Cię do diagnostyki, która działa od razu.

3. Zapisz w kalendarzu 1 października 2026

   Od tej daty NFZ może zawierać umowy z placówkami na ten program. Wcześniej nie ma listy ośrodków, więc nie ma też gdzie dzwonić w sprawie terminu.

4. Zadzwoń i zapytaj o placówki

   Po starcie programu zadzwoń na Telefoniczną Informację Pacjenta z sekcji niżej i zapytaj, które placówki w Twoim województwie realizują program badań przesiewowych raka płuca.

5. Umów wizytę kwalifikującą

   Kwalifikację przeprowadza lekarz: specjalista chorób płuc, chirurgii klatki piersiowej, medycyny rodzinnej, chorób wewnętrznych albo medycyny pracy. To on decyduje o badaniu na podstawie kryteriów programu.

6. Zgłoś się na badanie

   Badanie odbywa się w trybie ambulatoryjnym, w pracowni stacjonarnej albo mobilnej. Radiolog opisuje zmiany istotne klinicznie w płucach, śródpiersiu, sercu i naczyniach wieńcowych, ze szczególną uwagą na guzki płuca. Guzki kategoryzuje się według systemu LungRADS w wersji 2 z 2022 roku.

7. Odbierz wynik na wizycie wynikowej

   Przy wyniku ujemnym u osoby aktualnie niepalącej możliwa jest teleporada. Wynik wątpliwy albo dodatni omawia się na wizycie stacjonarnej, razem z zaleceniami i skierowaniem na kontrolę lub dalszą diagnostykę.

8. Porozmawiaj o rzuceniu palenia

   Program przewiduje interwencję antynikotynową u wszystkich aktywnych palaczy, niezależnie od wyniku badania. To jest ta część, która realnie obniża ryzyko zachorowania.

Czego to badanie nie wykrywa

Ta sekcja jest tu po to, żebyś wiedział, co kupujesz i czego się po badaniu nie spodziewać.

• Nie widzi całego organizmu. Opis obejmuje klatkę piersiową: płuca, śródpiersie, serce i naczynia wieńcowe. Piersi, jelito grube czy szyjka macicy mają własne programy przesiewowe i własne badania.
• Nie obniża ryzyka zachorowania. Przesuwa moment wykrycia. Ryzyko raka płuca obniża rzucenie palenia: IARC ocenia, że u osób, które rzuciły, jest ono niższe niż u osób palących dalej, a różnica ujawnia się w ciągu 5 do 9 lat od rzucenia.
• Nie daje gwarancji. W badaniu NLST na 53 454 osobach umieralność na raka płuca była w grupie z tomografią niższa o 20% niż w grupie z corocznym zdjęciem rentgenowskim. Uczciwa miara tej korzyści: trzeba przebadać 320 osób, żeby zapobiec jednemu zgonowi na raka płuca.
• Nie każdy niepokojący wynik oznacza raka. W NLST co najmniej jeden wynik dodatni miało 39,1% osób badanych tomografią, a 96,4% wyników dodatnich okazało się fałszywym alarmem. Najczęściej rozstrzyga je kolejne badanie obrazowe. Powikłanie po diagnostyce wystąpiło u 1,4% osób w tej grupie.
• Część wykrytych zmian nigdy nie dałaby objawów. To zjawisko nazywa się nadrozpoznawalnością. Analiza NLST szacuje, że dotyczy 18,5% raków wykrytych tomografią (przedział ufności od 5,4% do 30,6%), a szacunki między badaniami różnią się mocno: NCI podaje zakres od 3% do 67%.
• Nie zastępuje diagnostyki objawów. Przesiew jest dla osób bez objawów. Z objawami idziesz inną, szybszą drogą.

Gdzie zadzwonić

Częste pytania

Źródła

• Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 14 lipca 2026 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu programów zdrowotnych, Dz.U. 2026 poz. 976 dziennikustaw.gov.pl
• National Cancer Institute, NCI Dictionary of Cancer Terms, hasło „pack year" cancer.gov
• The National Lung Screening Trial Research Team, Reduced Lung-Cancer Mortality with Low-Dose Computed Tomographic Screening, N Engl J Med 2011 pmc.ncbi.nlm.nih.gov
• Patz EF Jr i wsp., Overdiagnosis in Low-Dose Computed Tomography Screening for Lung Cancer, JAMA Internal Medicine 2014 pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
• National Cancer Institute, PDQ Lung Cancer Screening, wersja dla profesjonalistów ncbi.nlm.nih.gov
• Larke FJ i wsp., Estimated radiation dose associated with low-dose chest CT of average-size participants in the National Lung Screening Trial, AJR 2011 pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
• Oken MM i wsp., Screening by Chest Radiograph and Lung Cancer Mortality, badanie PLCO, JAMA 2011 pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
• IARC, Handbooks of Cancer Prevention vol. 11, Reversal of Risk after Quitting Smoking, oceny końcowe handbooks.iarc.who.int
• pacjent.gov.pl, Program profilaktyki chorób odtytoniowych pacjent.gov.pl
• NFZ, Profilaktyka na NFZ, lista programów profilaktycznych nfz.gov.pl
• NFZ, Telefoniczna Informacja Pacjenta nfz.gov.pl

Data weryfikacji: 2026-08-12 · Następny przegląd: 2026-10-01